सुगम

0

सप्तमातृका

ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा । वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डा सप्तमातरः ॥ अमरकोष 1.16 अमरकोषामध्ये ब्राह्मी, माहेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी, वाराही, इन्द्राणी आणि चामुण्डा या सप्तमातृकांचा लोकमाता म्हणून उल्लेख येतो. अगदी प्राचीन काळापासूनच या...

0

त्रिविक्रम

भगवान विष्णूच्या चतुर्विंशति प्रतिमांचा उल्लेख विविध पुराणे, वैष्णव संहिता आणि काही स्मृतीग्रंथांमध्ये येतो. चतुर्विंशति प्रतिमा म्हणजे विष्णूच्या चोवीस मूर्ती. या चोवीस मूर्तींपैकी एक म्हणजे त्रिविक्रम विष्णू.   भगवान विष्णूच्या दशावतार प्रतिमांमध्येही वामन अवतार हा...

0

विष्णुरूपा वैष्णवी

वैष्णवी विष्णुसदृशी गरुडोपरि संस्थिता | चतुर्बाहुश्च वरदा शङ्खचक्रगदाधारा || रूपमण्डन 5.66 रूपमण्डन  या ग्रंथामध्ये वैष्णवीसाठी आलेल्या या श्लोकाचा अर्थ असा होतो की, वैष्णवी ही विष्णूप्रमाणे दिसणारी असावी. गरुडावर स्थित असावी. तिच्या चार हातांमध्ये वरद...

0

चिदानन्दरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम्

केरळ राज्यातील कलाडी या गावामध्ये श्री शंकराचार्य यांचा शिवगुरू आणि आर्याम्बा या ब्राह्मण दांपत्याच्या पोटी जन्म झाला. वयाच्या अवघ्या आठव्या वर्षी श्री शंकराचार्य यांनी चतुर्वेद आणि शास्त्रग्रंथांचे अध्ययन पूर्ण केले. आपल्या मातेची अनुज्ञा घेऊन...

2

समुद्रोद्भव शंख

शंख म्हणजे समुद्रामध्ये निवास करणारा एक जलचर. भारतीय संस्कृतीमध्ये शंखाचे अनन्यसाधारण महत्त्व आपण जाणतोच. आपल्या धार्मिक विधी, पूजा – अनुष्ठानामध्ये शंख पावित्र्याचे प्रतिक मानला जातो. भारतीय परंपरेत जितके धार्मिकदृष्टीने शंखाचे महत्त्व आहे तितकेच त्याचे...

0

सृजनरूपा प्रकृति

प्राचीन काळापासून शक्ति उपासना हा भारतीय परंपरेचा एक भाग होता आणि आजही तो आहे. अगदी ऋग्वेद काळापासून भारतीय वाङ्मय आणि शास्त्रांमध्ये अनेक स्त्री देवतांचे संदर्भ येतात. या संदर्भांशिवाय समाजातील अनेक विधी, परंपरा, सण आणि...

0

सखी परिहास

आजच्या धकाधकीच्या जीवनामध्ये तर हास्य म्हणजे आपल्या आनंदी जीवनासाठी असलेले उत्तम औषध बनले आहे. त्यामुळे कधी कुणाची चेष्टा करून, कधी शाब्दिक कोट्या करून परिहास म्हणजेच विनोद निर्मिती केली जाते. अर्थात ही आपल्याला आणि दुसऱ्यांनाही...

0

भारतीय चलन आणि वारसा – रानी की वाव

अगदी प्राचीन काळापासून ते आतापर्यंत पाणी हेच जीवन हे समीकरण आपल्या अगदी परिचयाचे आहे. त्यामुळे पाण्याला केंद्रस्थानी ठेऊन सर्वत्र मानवी जीवन विकसित झाले. दैनंदिन कामांपासून ते शेती आणि इतर व्यवसायासाठी पाणी ही आपली मुलभूत...

मुलतान येथील सूर्य मंदिर आणि मंदिरातील सुवर्ण मूर्ती 0

मुलतान येथील सूर्य मंदिर आणि मंदिरातील सुवर्ण मूर्ती

सध्याच्या पाकिस्तान प्रांतामध्ये असलेले मुलतान हे प्राचीन सूर्य उपासनेचे प्रमुख केंद्र होते. मुलतान येथील आदित्य मंदिर हे जगातील सर्वच लोकांचा आकर्षणाचे केंद्र बनले होते. श्रीकृष्णाचा मुलगा सांब याने या सूर्य मंदिराची स्थापना केली, असा...

0

लोमश ऋषीगुंफा

बिहारमध्ये बाराबार आणि नागर्जुनी या टेकड्यांचा एक समूह आहे. तिथे लोमाश ऋषी, सुदामा, विश्वामित्र, गोपी, कर्ण चौपार, वापियका आणि वादथिका अश्या इथे एकूण सात गुंफा आहेत. ग्रानाईट या खडकात या गुंफा खोदवल्या आहेत. दगडात...